Welkom op de exclusieve heropening van Museum Plantin-Moretus
450 jaar geleden vestigde Christoffel Plantijn zijn drukkerij-uitgeverij aan de Vrijdagmarkt. Naar aanleiding van die verjaardag poetsten we het museum van boven tot onder en vernieuwden we de vaste opstelling.
Na vier maanden sluiting openen we opnieuw de deuren van een museum dat meer dan ooit de geschiedenis en de verhalen van dit huis tot leven brengt.
Zonder jouw ondersteuning was dat niet mogelijk geweest. We nodigen je daarom graag uit om als een van de eersten het museum te herontdekken op de exclusieve heropening van donderdag 3 december vanaf 17.30 uur.
Na een welkomstwoord van directeur Iris Kockelbergh nodigen we je uit om het vernieuwde museum te bezoeken. Gidsen in de zaal beantwoorden al je vragen.
Aansluitend is er een receptie in de tent op de Vrijdagmarkt. We heffen graag samen met jou het glas op deze 450ste verjaardag.
We vragen je vriendelijk om je aanwezigheid te bevestigen voor 26 november 2026 via deze link
Vermits het Plantin-Moretus museum gesloten is tot 4 december 2026, leek het ons een goed idee om nog eens een buitenactiviteit te organiseren. Onder begeleiding van François (Swa) Elseviers, voorzitter van de heemkring Molengalm, bezoeken we een herfstwandeling in het parkbos rond het Ravenhof in Stabroek.
Swa Elseviers is auteur van het boek “Van Goet Van Steenland tot Ravenhof”. De ideale gids dus om ons tijdens deze wandeling iets meer te vertellen over de geschiedenis van dit domein! Daarbij zullen we ook meer te weten komen over de verbanden tussen dit gebied en de familie Moretus, die hier in 1679 de eigenaars werden van een hoeve met boomgaard en heide en dewelke in 1758 door Jonker Johannes Josephus Moretus werd uitgebreid en dan gekend is als “hoeve met huysinghe met schuren, thoren, speelhuys en gronden”. Uiteraard zullen we ook meer te weten komen over zijn bekendste eigenaar namelijk graaf Karel Moretus-Plantin, burgemeester van Stabroek van 1912 tot 1960. Praktisch – Inschrijving is verplicht (om de groep niet al te groot te laten worden voor de gids) door een mail te sturen naar hadesmet@telenet.be – De wandeling is gratis voor de leden – Afspraak op zondag 15/11/2026 om 10.00 uur aan Parking Kasteel Ravenhof, Oud Broek 4, 2940 Stabroek (eigen vervoer te regelen) – Duur: +/- 1,5 uur
Het kasteel is wegens restauratiewerken helaas momenteel niet te bezoeken. Dit is dus enkel een buitenwandeling (aangepaste kleren, afhankelijk van het weer die dag!) U^date: onze gids Swa Elseviers heeft nog contact opgenomen met de verantwoordelijke voor het patrimonium, gemeenteraadslid Sarah Demartelaere, en ervoor kunnen zorgen dat we toch onder zijn begeleiding het gelijkvloers en de eerste verdieping van het kasteel mogen bezoeken.
Vorig jaar ontvingen wij tot onze grote vreugde een legaat van Hugo Buyle, waarvoor wij hem uiteraard zeer dankbaar zijn.
Hugo Buyle (1938-2024) was verschillende jaren trouw lid van de Vrienden van het Museum Plantin-Moretus vzw en wou zijn genegenheid voor onze vereniging tonen met een testament waarin hij bepaalde dat 5% van zijn erfenis aan onze vereniging toekomt.
Door de Vrienden van het Museum Plantin-Moretus vzw op te nemen in zijn testament via een legaat stelde hij ons in staat om ook in de toekomst onze werking te ondersteunen: bijzondere aankopen te doen, restauraties te financieren en het monumentale huis open te stellen voor de wereld.
Het is misschien nuttig om deze vorm van steun onder de aandacht te brengen. Een legaat is immers een krachtige manier om ervoor te zorgen dat ook later de persoonlijke gevoelens van iemand voor het museum en zijn werking blijven voortbestaan.
Het legaat
Een legaat is een specifieke bepaling in een testament via een notaris, waarin iemand een vastomlijnd goed of specifiek geldbedrag nalaat aan een persoon of organisatie.
Waarom een legaat nalaten?
1. Sinds 1 juli 2021 zijn legaten aan goede doelen in het Vlaamse gewest vrijgesteld van erfbelasting (0% tarief). 2. Zelfs een klein legaat maakt voor de werking van Museum Plantin-Moretus een wereld van verschil. 3. De steun is direct inzetbaar. 4. Men behoudt de volledige controle tijdens het leven over het vermogen. Het testament aanpassen volstaat.
De officiële gegevens van onze vereniging om in aanmerking voor een legaat te komen
Naam: Vrienden van het Museum Plantin-Moretus vzw Zetel: Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen Ondernemingsnummer: 0844.418.256
Na kennis gemaakt te hebben met de archiefstukken met Tom Eerkens op dinsdag 2 december leidde Zanna van Loon, curator van Vrouwenzaken/Zakenvrouwen ons op donderdag 4 december in het museum zelf rond.
Het drukkersvak was allerminst een mannenzaak. In dit huis woonden en werkten ook moeders, dochters en dienstmeiden, weduwen-drukkers en vrouwelijke zakenleiders zoals Magdalena Plantijn, Anna Goos, Theresia Maria Schilders, Anneke en Dianneken.
Hun verhalen zijn grotendeels onderbelicht gebleven. En daar bracht het museum nu verandering in. De tentoonstelling Vrouwenzaken/Zakenvrouwen vertelt de verhalen van 300 jaar vrouwen in het huis en drukkerij van de Officina Plantiniana.
Zanna vertelde ons dat de vrouwen in dit huis geen helden waren, maar naargelang de omstandigheden er alles aan gedaan hebben om het huishouden en/of de drukkerij handig en kordaat te besturen.
Op dinsdag 2 december 2025 hield Tom Eerkens, projectmedewerker van het Museum Plantin-Moretus een lezing over het archief van MPM.
Het archief vormt de motor van de geschiedschrijving. Zorgvuldig bewaarde bronnen, in om het even welke gedaante, bevatten immers de basis voor elk verhaal.
Maar, wat als er op het eerste gezicht geen bronnen zijn? De schoonzussen Isabella Jacoba De Mont (1682-1723) en Theresia Mathilde Schilders (1696-1729) kenden een haast gelijke levenswandel, en toch weten we van de ene heel veel en van de ander bijzonder weinig. Het archief puilt namelijk uit van paperassen van Theresia Mathilde, terwijl Isabella Jacoba nagenoeg geen enkel spoor heeft nagelaten.
Hoe komt dat? En welke implicaties heeft dit voor het verhaal dat we brengen?
Projectmedewerker Tom Eerkens van Museum Plantin-Moretus deed alvast een poging om deze vragen te beantwoorden. Hiervoor nam hij ons mee op ontdekkingstocht in het rijke bedrijfs- en familiearchief dat tot op vandaag nog steeds in het museum wordt bewaard.
Boekvoorstelling The Mulitplicity of Scripture. The making of the Antwerp Polyglot Bible. door dr. Theodor Dunkelgrün, PIM Pontifical Institute of Medieval Studies, Brepols, Toronto, Turnhout, 2025. xxvi + 554 p.
Antwerpen, Museum Plantin Moretus donderdag 23 oktober 2027
Terwijl een aangekondigde storm Benjamin buiten woedde was de bijeenkomst in de grote zaal van het Museum Plantin-Moretus op de Vrijdagmarkt in Antwerpen een warme bijeenkomst. Niet alleen door het feit dat het prachtige stadspaleis alle aanwezigen (het maximale volume van de zaal was immers bereikt) een goede beschutting bood, maar ook door de gloed van de passie die elk van de sprekers uitstraalde.
Na een korte introductie door Zanna van Loon, conservator oude drukken en handschriften van het MPM, Patrick Goossens, voorzitter van onze vriendenvereniging en Dr. Vivian Liska, directeur van het Instituut voor Joodse Studies van de Universiteit van Antwerpen, kwam Theodoor Dunkelgrün zelf aan het woord.
Het is verbazend te leren dat over een van de, zo niet de belangrijkste uitgave van Christoffel Plantin tot heden nog geen grondig onderzoek was verschenen. Nu is dat dus wel gebeurd.
Het boek behandelt niet alleen de ontstaansgeschiedenis van de Biblia Regia of Polyglotbijbel, maar ook the making of, met de tegenstand die de publicatie ondervond en een grondige behandeling van de tekst zelf. Nadruk werd ook gelegd op de rol van een van de dochters van Plantin die dagelijks de proefdrukken naar Arias Montanus, de gezant van Philips II, aanleverde en moest voorlezen ter correctie.
We kunnen het niet beter samenvatten dan de wervende tekst van de uitnodiging voor de boekpresentatie: “Theodor Dunkelgrün, docent joodse geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen, schreef de eerste grote studie naar de ontstaansgeschiedenis van hét meesterwerk van de meesterdrukker Christoffel Plantijn: de Antwerpse Polyglotbijbel (1568-1573). Op basis van jaren onderzoek in het Museum Plantin-Moretus en in archieven en bibliotheken van Rome naar Leiden, van Madrid naar Stockholm, en van Jeruzalem naar Mexico-Stad, vertelt Dunkelgrün het onwaarschijnlijke verhaal van de droom van Plantijn, hoe het Hebreeuwse boek een sleutelrol speelde bij de oprichting van zijn compagnie, hoe een bijbel voor de machtigste katholieke vorst in een tijdperk van inquisitie, boekverbrandingen en de Contrareformatie toch gestoeld kon worden op joodse teksttradities, en hoe een duizelingwekkend geleerde kring mannen — en een vrouw — in tijden van religieuze oorlog samen bouwden aan deze “ware Bijbelkathedraal”.
Na de presentatie van de auteur, die op een warme wijze zijn liefde voor de stad en het huis waarin we ons bevonden met verve verhaalde, kwamen nog drie andere sprekers aan bod die op boeiende wijze andere aspecten van de wereld rond de Polyglotbijbel behandelden.
Maxime Maleux van de KUL die publiceerde over de geschiedenis van het drietalencollege te Leuven schetste de geschiedenis van dat instituut en het belang ervan voor de studie van het Latijn, Grieks en Hebreeuws. Dat waren de drie Heilige talen, die uiteraard een prominente rol spelen in de polyglotbijbel.
Hij werd gevolgd door Piet van Boxel, een oude vriend van de auteur die een belangrijke rol speelde in zijn vroegere academische carrière. Zonder hem zou het boek er niet zijn geweest. Piet van Boxel is de wereldspecialist in katholieke Hebraïstiek uit de zestiende eeuw en de censuur dienaangaande. De Mulitplicity of Scripture besteed daar immers ook heel veel aandacht aan. Hij is auteur van Jewish Books in Christian Hands. Hij onderhield het publiek onder meer over de rol van Bellarminus en de rol die hij speelde in het spanningsveld van de tekstvergelijkende publicaties. Hij legde de nadruk over het belang dat de Biblia Regia daarin speelde
De volgende toespraak werd gegeven door Aaron Kachuck. Hij is momenteel werkzaam in de UC Louvain, en zijn Engelstalige toespraak begon met het verhaal hoe ze elkaar ontmoet hadden op de trappen van de bibliotheek in Cambridge. Zoals bleek uit de toespraak werden vele boekhistorici geïnspireerd door Anthony Grafton in zijn baanbrekende boekbespreking van Eisensteins The printing press as an agent of change uit 1979. Hij nodigde onderzoekers immers uit om in culturele geschiedenis ook te kijken naar de activiteit die plaatsvond in de drukkerijen zelf, met hun inkt, hun papier, rekeningen en de intellectuele activiteiten die plaatsvonden aldaar. Intellectuele geschiedenis is niet enkel de geschiedenis van boeken, maar ook van het ‘maken’ van boeken. En daar gaat The Mulitplicity of Scripture ook over. Dit dankzij het uitzonderlijke goedbewaarde archief van het MPM, dat dan ook waardig werd bevonden om een UNESCO-erkenning te krijgen. Iets waar in de introductie van Zanna van Loon ook al op werd gewezen.
Na deze uiteenzetting werd aan het publiek de kans geboden om vragen te stellen.
Het geheel werd vervolgens afgerond met een copieuze receptie georganiseerd door het restaurant Hoffy’s.
Het geheel werd afgesloten rond 21.00 uur waarna vrijwilligers nog snel de tafels opruimden zodat het museum weer klaar stond om de volgende ochtend weer nieuwe bezoekers te kunnen ontvangen. Op de eerste verdieping kunnen ze nog steeds alle delen van de Biblia Regia bewonderen, maar kunnen ze zich vanaf nu ook verdiepen in de ontstaansgeschiedenis en deze monumentale publicatie. Ten minste als ze het boek The Multiplicity of Scripturelezen.
De aanwezigen op de presentatie kregen de kans om het boek aan grote reductie aan te kopen.
Wist je dat er zich in het centrum van Antwerpen een sterrenwacht bevindt, genoemd naar een persoon met links naar de familie Plantin-Moretus? In de Zirkstraat bevond zich tussen 1920 en 1988 het observatorium van het Koninklijk Sterrenkundig Genootschap van Antwerpen, ‘s lands 2de oudste astronomische amateurvereniging.
Volkssterrenwacht Urania heropende dit observatorium in het centrum van Antwerpen op 26 november 2023 als het Michiel Coignet Observatorium, vernoemd naar de Antwerpse sterrenkundige uit de 16de eeuw.
De Vrienden MPM werden om 15.00 u. in het Museum Plantin-Moretus op zondag 28 september 2025.uitgenodigd voor een bezoek aan dit observatorium met als gids Roger Van der Linden. Roger Van der Linden is afgestudeerd als doctor in de wetenschappen en heeft een carrière als directeur in de petrochemie achter de rug. Hij is al 25 jaar een gepassioneerd en gediplomeerd stadsgids in Antwerpen en het Museum Plantin-Moretus. Als vrijwilliger is hij ook aan de slag in het Rubenianum, het onderzoeksinstituut voor de Vlaamse kunst van de 16de en 17de eeuw en de Volkssterrenwacht Urania. Roger verzorgt ook lezingen over Christoffel Plantin als vooruitstrevend manager en ondernemer.
Roger gaf eerst een voordracht in het Museum Plantin-Moretus waarbij hij dieper inging op de volgende vragen:
Wie was Michiel Coignet en wat is zijn relatie met Christoffel Plantin?
Wat doet dit historisch observatorium in de Zirkstraat?
Wat gaan we zien?
Daarbij kwamen we nog een speciaal detail te weten: de jarenlange voorzitter van het Koninklijk Sterrenkundig Genootschap van Antwerpen, baron Renaud de Terwangne, was getrouwd met iemand van de familie Moretus, namelijk Marie-Louise Moretus-Plantin.
Vervolgens gingen de leden te voet naar de Zirkstraat waar Roger hen door de twee kijkers naar de zon liet zien. Gelukkig was het niet al te bewolkt! Ten slotte keken de nog aanwezigen door een van de kijkers mee naar de kathedraaltoren.
Op 13 september 2025 start Vrouwenzaken/Zakenvrouwen in het Museum Plantin-Moretus. Als blijk van waardering kregen de Vrienden van het Museum Plantin-Moretus de primeur met een exclusieve vooropening op 12 september om 16.30 uur.
Wie aan de Officina Plantiniana denkt, noemt vaak meteen de eerste 3 mannelijke bedrijfsleiders. Christoffel Plantijn, zijn opvolger Jan I Moretus en diens zoon Balthasar I Moretus.
Nochtans was het drukkersvak allerminst een mannenzaak. In dit huis woonden en werkten ook moeders, dochters en dienstmeiden, weduwedrukkers en vrouwelijke zakenleiders. Magdalena Plantijn, Anna Goos, Theresia Maria Schilders, Anneke en Dianneken. Hun verhalen bleven grotendeels onderbelicht. En daar brengt het museum nu verandering in. Vrouwenzaken/Zakenvrouwen vertelt de verhalen van 300 jaar vrouwen in huis en drukkerij.
Op zaterdag 17 mei 2025 nam Bert Govaerts ons mee in een boeiend verhaal.
Wat gebeurde met de inboedel van het museum tijdens WOII? Vrij recent kwamen documenten te voorschijn, bijgehouden door de toenmalige conservator van het museum Herman Bouchery tijdens deze moeilijke periode.
Bert Govaerts heeft ze bestudeerd en schreef het boek ‘Erfgoed op de vlucht’. Het is een wonderlijk verhaal dat groot respect afdwingt voor de conservator en de rol die hij speelde bij het veiligstellen van de schatten van het museum.
Inhoud Een vergeten hoofdstuk uit de Belgische oorlogsgeschiedenis.
Meesterwerken zoals Hans Memlings wereldberoemde Schrijn van de Heilige Ursula en een paar van zijn triptieken werden er bewaard, naast schilderijen van o.a. Jan Van Eyck, Hugo Van der Goes, Jeroen Bosch, Peter Paul Rubens en Rembrandt. Ook tienduizenden kostbare documenten, boeken en manuscripten uit Brugse en Antwerpse musea en archieven vonden er een nieuwe thuis. Tussen juli 1942 en augustus 1944 werd het kasteel van Lavaux-Sainte-Anne op last van de Duitse bezetter ingericht als een van de best uitgeruste archief- en kunstdepots van het land. Dat deze erfgoedschat de oorlog zonder al te grote schade overleefde, danken we aan een groep gewetensvolle ambtenaren onder leiding van Herman Bouchery, een jonge Vlaamse kamergeleerde. Zij ontpopten zich als de zorgzame kasteelheren van Lavaux-Sainte-Anne.
De lezing
Bert Govaerts leidde zijn betoog in met een drietal paradoxen. 1. De kunst werd ook beschermd door de Duitse bezetter; 2. De ontruiming van het kasteel werd tijdens de oorlogsjaren veroorzaakt werd door de acties van het verzet; 3. Het konvooi met de kunstwerken) werden het meest beschadigd door een Amerikaanse aanval op dat konvooi.
In de lezing kwamen duidelijk de spanningen tussen de verschillende actoren van toen Bouchery, Delen, Huysmans aan bod. Die wordt ook uitvoerig beschreven in het boek.
Wat ook opviel in de lezing was dat ondanks alles het museum toch nog open bleef, dat vooral de lusters en het porselein enorme problemen gaven om in te pakken, en dus eigenlijk op hun plaats bleven en niet heel erg beschadigd werden.
Na de lezing werden talrijke documenten getoond van de hand van Bouchery door Kristof Selleslach, conservator archieven MPM.
Herman Bouchery
Vervolgens werden twee exemplaren getoond van twee boeken die tijdens de oorlog met kogels werden doorboord, en van commentaar voorzien van Zanna Van Loon, conservator oude drukken en handschriften MPM.
En we kregen bovendien de gelegenheid om onder begeleiding van Iris Kockelbergh, directeur MPM, de schuilkelder van het museum te bezoeken.
OP 13 januari 2025 verzamelden een aantal Vrienden MPM zich voor de rondleidingen in MPM voor de tentoonstelling ‘Ensors staten van verbeelding‘.
Wegens het grote succes werden twee rondleidingen georganiseerd, een om 10 en een om 14 uur. De rondleidingen werden gegeven door Willemijn Stammis, de curator van de tentoonstelling.
De rondleiding werd wel gehinderd door de werken aan de Vrijdagmarkt
Het was fascinerend om te ontdekken hoe Ensor zich toelegde op het maken van prenten, hoe hij experimenteerde met technieken en een voorstelling telkens bewerkte tussen verschillende afdrukken.